20.11.2025 14:30:00
Дата публикации
2025 жылғы 8 қазанда Евразиялық Цифрлық Қордың заңгерлік практикасын басқаратын Елжан Кабышев интернет-шатдаундарға қарсы шағымды Қазақстан Республикасының Конституциялық сотына жолдады, деп хабарлайды Vlast.kz
Кабышев «Байланыс туралы» заңның ҰҚК лауазымды тұлғаларына байланыс желілерін және интернет-ресурстарға қолжетімділікті тоқтатуға мүмкіндік беретін ережелерін Конституцияға қайшы деп тануды сұрайды.
Ол шағымға дейін бірінші және апелляциялық инстанция соттарынан өтті. Бұл соттар заңның төтенше жағдай енгізілген-енгізілмегеніне қарамастан қолданылатынын мойындады.
Шағым «Байланыс туралы» заңның 41-1-бабының 1 және 2-тармақтарына қатысты. Онда ауыр және аса ауыр қылмыстардың, сондай-ақ ұйымдасқан топтармен жасалатын қылмыстардың алдын алу мақсатында ҰҚК төрағасы, орынбасарлары немесе департамент басшылары 24 сағатқа дейін байланыс пен интернетке қолжетімділікті тоқтата алады делінген.
Кабышев бұл ережелердің Конституцияда кепілдік берілген ақпаратты еркін алу және тарату құқығын бұзатынын, ал тұжырымдардың анық еместігі 13-бапқа — соттық қорғау құқығына — қайшы келетінін атап өтеді.
Ол сондай-ақ БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссарының есебін келтіреді: ауруханалар дәрігерлермен байланыса алмайды, сайлаушылар кандидаттар туралы ақпаратсыз қалады, кәсіпкерлер тұтынушылардан ажырап, экономикалық күйреуге ұшырауы мүмкін, бейбіт демонстранттар көмек шақыра алмайды, студенттер емтихандарды өткізіп алады, ал босқындар пандемияға қатысты қауіптер туралы ақпарат ала алмайды.
Кабышев желіні тоқтату туралы шешім қабылдауға негіз болатын критерийлердің жеткілікті түрде анықталмағанын, ал қылмыстар тізімінің тым кең екенін айтады — оған қоғамдық тәртіпке нақты қауіп төндірмейтін құқық бұзушылықтар да кіреді.
«Қылмысқа мүмкін алып келетін фактілер туралы ақпарат — тіпті дайындықсыз — бүкіл ел бойынша желілерді тоқтатуға негіз бола алады», — дейді заңгер.
Шағымда ҰҚК төрағасының шешімді соттық немесе демократиялық бақылаусыз, біржақты қабылдайтыны, дәлелдер келтіру міндеті жоқ екені және тоқтату мерзімі белгіленбегені де көрсетілген.
Сонымен қатар, «Байланыс туралы» заңда төтенше жағдай кезінде желілерді тоқтату тек президент жарлығымен жүзеге асырылуы тиіс делінген. Алайда 2022 жылғы 5 қаңтардағы Алматыдағы төтенше жағдай туралы жарлықта мұндай шара көрсетілмеген.
«Соған қарамастан, 2022 жылдың қаңтарында интернет пен телекоммуникация қызметтері тоқтатылды, ал соттар бұл әрекетті заңды деп таныды», — деп жазады Кабышев.
Ол бұл ережелерді Конституцияға қайшы деп тануды және заңнамаға өзгерістер енгізуді талап етеді.
Мақаланы толық оқу: vlast.kz/novosti/67305-kazahstanskij-urist-podal-obrasenie-v-konstitucionnyj-sud-protiv-internet-satdaunov.html
Ол шағымға дейін бірінші және апелляциялық инстанция соттарынан өтті. Бұл соттар заңның төтенше жағдай енгізілген-енгізілмегеніне қарамастан қолданылатынын мойындады.
Шағым «Байланыс туралы» заңның 41-1-бабының 1 және 2-тармақтарына қатысты. Онда ауыр және аса ауыр қылмыстардың, сондай-ақ ұйымдасқан топтармен жасалатын қылмыстардың алдын алу мақсатында ҰҚК төрағасы, орынбасарлары немесе департамент басшылары 24 сағатқа дейін байланыс пен интернетке қолжетімділікті тоқтата алады делінген.
Кабышев бұл ережелердің Конституцияда кепілдік берілген ақпаратты еркін алу және тарату құқығын бұзатынын, ал тұжырымдардың анық еместігі 13-бапқа — соттық қорғау құқығына — қайшы келетінін атап өтеді.
Ол сондай-ақ БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссарының есебін келтіреді: ауруханалар дәрігерлермен байланыса алмайды, сайлаушылар кандидаттар туралы ақпаратсыз қалады, кәсіпкерлер тұтынушылардан ажырап, экономикалық күйреуге ұшырауы мүмкін, бейбіт демонстранттар көмек шақыра алмайды, студенттер емтихандарды өткізіп алады, ал босқындар пандемияға қатысты қауіптер туралы ақпарат ала алмайды.
Кабышев желіні тоқтату туралы шешім қабылдауға негіз болатын критерийлердің жеткілікті түрде анықталмағанын, ал қылмыстар тізімінің тым кең екенін айтады — оған қоғамдық тәртіпке нақты қауіп төндірмейтін құқық бұзушылықтар да кіреді.
«Қылмысқа мүмкін алып келетін фактілер туралы ақпарат — тіпті дайындықсыз — бүкіл ел бойынша желілерді тоқтатуға негіз бола алады», — дейді заңгер.
Шағымда ҰҚК төрағасының шешімді соттық немесе демократиялық бақылаусыз, біржақты қабылдайтыны, дәлелдер келтіру міндеті жоқ екені және тоқтату мерзімі белгіленбегені де көрсетілген.
Сонымен қатар, «Байланыс туралы» заңда төтенше жағдай кезінде желілерді тоқтату тек президент жарлығымен жүзеге асырылуы тиіс делінген. Алайда 2022 жылғы 5 қаңтардағы Алматыдағы төтенше жағдай туралы жарлықта мұндай шара көрсетілмеген.
«Соған қарамастан, 2022 жылдың қаңтарында интернет пен телекоммуникация қызметтері тоқтатылды, ал соттар бұл әрекетті заңды деп таныды», — деп жазады Кабышев.
Ол бұл ережелерді Конституцияға қайшы деп тануды және заңнамаға өзгерістер енгізуді талап етеді.
Мақаланы толық оқу: vlast.kz/novosti/67305-kazahstanskij-urist-podal-obrasenie-v-konstitucionnyj-sud-protiv-internet-satdaunov.html
